Periferik arter hastalığı (PAH), çoğunlukla aterosklerozun bacaklara kan götüren atardamarları daraltması veya tıkaması sonucu ortaya çıkan dolaşım bozukluğudur. Hastalık bazen belirti vermez; bazen yürümekle baldır, uyluk veya kalçada ağrıya, daha ileri evrelerde istirahat ağrısı, iyileşmeyen yara veya kangrene yol açabilir. PAH yalnızca bacak sorunu değildir; kalp krizi ve inme riskiyle de ilişkilidir.[1,2]
Stentleme, daralmış bir atardamarın balonla genişletilmesinden sonra damar duvarını içeriden desteklemek için metal veya kaplamalı bir kafes yerleştirilmesidir. Her PAH hastasının stente ihtiyacı yoktur. Karar; belirtilerin şiddetine, yara veya iskemi bulgusuna, damar bölgesine, damar yapısına, eşlik eden hastalıklara ve hastanın hedeflerine göre verilir.[1,2]
PAH nedir ve neden önemlidir?
Periferik arter hastalığı, kalp dışındaki atardamarların, özellikle bacak damarlarının daralması veya tıkanmasıdır. En sık neden damar duvarında kolesterol, kalsiyum, bağ dokusu ve iltihabi hücrelerden oluşan aterosklerotik plaktır. Damarın iç çapı azaldıkça yürüyüş sırasında kasların ihtiyaç duyduğu kan akımı karşılanamaz.
Bacak damarları anatomik olarak farklı bölümlere ayrılır:
- Aortoiliak bölge: Karın aortası ve leğen kemiği çevresindeki iliak damarlar.
- Femoropopliteal bölge: Kasıkta başlayan femoral damar ve diz arkasındaki popliteal damar.
- İnfrapopliteal bölge: Diz altından ayağa uzanan tibial ve peroneal damarlar.
Bu bölgelerin çapı, bükülme yükü, plak yaygınlığı ve uygulanabilir tedaviler farklıdır. Aortoiliak bir yaklaşım, femoropopliteal veya diz altı hastalığa otomatik taşınmaz.[1,2,12]
PAH tanısı, kalp ve beyin damarlarının da değerlendirilmesini gerektirir. Tedavinin amacı yalnız bacak ağrısını azaltmak veya damarı açık tutmak değildir; kalp krizi, inme, akut bacak iskemisi ve uzuv kaybı riskini azaltmak da planın parçasıdır.[1,2]
Sigara, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, böbrek hastalığı, ileri yaş, hareketsizlik ve geçirilmiş kalp-damar hastalığı önemli risk faktörleridir. Diyabet ve böbrek yetmezliğinde damar kireçlenmesi tanı testlerini yanıltabilir.[1,2]
PAH tek tip değildir. Asemptomatik PAH, klodikasyon, kronik uzuv tehdit eden iskemi (CLTI) ve akut uzuv iskemisi ayrı tablolardır; aciliyetleri ve hedefleri farklıdır.[1,2]
Bu sayfa şah damarı (karotis) darlığı ile aynı hastalık değildir. Karotis kanıtı ve cihaz sonuçları bacak PAH’ına aktarılmaz.
Tipik ve atipik belirtiler
En bilinen belirti klodikasyondur: yürümekle ortaya çıkan ve dinlenince geçen kas ağrısı. Ağrı çoğunlukla daralmanın aşağısındaki kas grubunda hissedilir. Kalça veya uyluk ağrısı aortoiliak hastalığı; baldır ağrısı femoropopliteal hastalığı düşündürebilir. Diz altı hastalıkta ayak veya baldırda daha yaygın yakınmalar görülebilir.[1]
Tipik klodikasyon belirli bir mesafeden sonra başlar, durunca birkaç dakika içinde azalır ve yeniden yürümekle tekrarlar. İleri hastalıkta ayakta soğukluk, solukluk veya morarma, zayıf veya alınamayan nabız, iyileşmeyen sıyrık, yara, siyahlaşma ve özellikle gece artan istirahat ağrısı görülebilir.
Birçok kişi tipik yürüme ağrısı tarif etmez. Çabuk yorulma, güçsüzlük, yürüme mesafesinin sessizce kısalması, yalnızca yokuşta ağrı veya belirgin ağrı olmadan iyileşmeyen ayak yarası atipik olabilir. Diz, kalça, bel, sinir kökü basısı, nöropati ve toplardamar hastalıkları benzer yakınma yapabilir. Tanı yalnız ağrı tarifine dayanmaz.[1,2]
Asemptomatik PAH
Asemptomatik PAH, damar darlığı veya düşük damar basıncı bulunduğu halde belirgin bacak yakınması olmamasıdır. Kişi yeterince yürümüyor veya hareketini fark etmeden kısıtlıyor olabilir. Tanı çoğu zaman nabız kontrolü, ultrason veya ABI sırasında konur.
Amaç otomatik stent takmak değildir. Öncelik kalp-damar riskinin azaltılması, sigaranın bırakılması, kolesterol ve tansiyon kontrolü, diyabet yönetimi, aktivite ve ayak bakımıdır. Yalnız görüntülemede görülen darlık için rutin revaskülarizasyon genellikle uygun değildir.[1,2] Yara, nekroz, istirahat ağrısı veya hızlı kötüleşme varsa tablo artık asemptomatik değildir.
Klodikasyon
Klodikasyon, egzersizde artan oksijen ihtiyacının daralmış damarlar nedeniyle karşılanamamasıdır. Ağrının istirahatle azalması eklem veya sinir ağrısından ayırmaya yardımcı olabilir; tek başına tanı koydurmaz.
İlk basamak çoğu hastada kapsamlı tıbbi tedavi ve yapılandırılmış egzersizdir. Egzersiz plağı ortadan kaldırmaz; yürüme toleransını ve günlük işlevi geliştirebilir.[1,7] Sigara devam ederse egzersiz ve ilacın yararı azalabilir.
Revaskülarizasyon; yaşam tarzı, risk faktörü kontrolü ve yeterli süre uygulanmış egzersize rağmen günlük yaşamı belirgin sınırlayan yakınma sürüyorsa düşünülebilir. Görüntülemede darlık bulunması tek başına stent gerekliliği değildir.[1,2]
Kronik uzuv tehdit eden iskemi (CLTI)
CLTI, genellikle iki haftadan uzun süren iyileşmeyen ayak yarası, kangren veya istirahatte devam eden iskemik ağrı ile objektif dolaşım bozukluğunun birlikte bulunduğu ileri tablodur.[1,2] İstirahat ağrısı çoğunlukla ayakta veya parmaklarda hissedilir; bacak yatayken artabilir. Diyabetik nöropati, enfeksiyon ve basınç yarası tabloyu maskeleyebilir.
CLTI gecikmeden damar uzmanı ve gerektiğinde diyabet, enfeksiyon, yara bakımı ekiplerinin birlikte değerlendirmesini gerektirir. WIfI sınıflaması yara, iskemi ve ayak enfeksiyonunu birlikte ele alarak ampütasyon riski ve yara iyileşmesi için klinik çerçeve sağlar; evreleme, tek başına tedavi iddiası değildir.[13]
Amaç uygun hastalarda dokunun iyileşmesi için yeterli kan akımını sağlamak, ağrıyı azaltmak ve işlevsel bir uzvu korumaktır. Damarın teknik olarak açık kalması, yaranın iyileşmesi, ampütasyonsuz sağkalım ve yaşam süresi aynı sonuçlar değildir.[1,3,4,13]
Akut uzuv iskemisi
Akut uzuv iskemisi, bacak veya ayağa giden kan akımının ani azalması veya kesilmesidir. Pıhtı, ani tıkanma, kalpten kopan emboli veya stent/baypas içindeki akımın bozulması nedenler arasında olabilir.
Ani şiddetli ağrı, solukluk, nabız kaybı, soğukluk, uyuşma ve güçsüzlük gelişirse beklenmemeli, acil servise başvurulmalıdır. Bu tablo klodikasyon gibi planlı bir yakınma değildir; saatler içinde değerlendirme gerekebilir.[1,2]
Tanı: ABI, egzersiz ABI, TBI, duplex, CTA/MRA ve anjiyografi
Ayak bileği-kol indeksi (ABI) ayak bileği sistolik basıncının kol basıncına oranıdır. Düşük ABI anlamlı akım kısıtlanmasını destekler. Ancak diyabet, kronik böbrek hastalığı ve ileri yaşta damar duvarı sıkıştırılamaz hale gelebilir; ABI yüksek veya yanıltıcı biçimde normal çıkabilir. Klinik şüphe yüksekse normal ABI hastalığı kesin dışlamaz.[1,2]
İstirahatte ABI normal veya sınırdayken yürümekle yakınması olan kişilerde egzersiz ABI yararlı olabilir. Parmak-kol indeksi (TBI) ve ayak parmağı basıncı, damar kalsifikasyonundan ABI’ye göre daha az etkilenir; CLTI şüphesinde doku perfüzyonuna katkı sağlar.[1,2]
Duplex ultrason radyasyon içermeden akım ve darlık yerini gösterir. CTA ayrıntılı anatomi sağlar; iyotlu kontrast ve radyasyon nedeniyle böbrek ve alerji öyküsü değerlendirilir. MRA bazı durumlarda radyasyon içermez; implant ve kontrast kısıtları vardır. Kateter anjiyografisi çoğu zaman yalnız tanı için değil, aynı seansta tedavi planlanıyorsa tercih edilir; kanama, kontrast reaksiyonu, böbrek etkilenmesi ve damar hasarı riski taşır.[1,2]
Tıbbi tedavi ve sigara bırakma
Stent takılsa da takılmasa da tıbbi tedavi sürer: tütünün bırakılması, kolesterol ve tansiyon kontrolü, diyabet yönetimi, fiziksel aktivite, uygun hastalarda antitrombotik tedavi, ayak ve yara bakımı.[1,2] Sigara bırakma PAH bakımının temel parçalarındandır. Kolesterol (hiperlipidemi) tedavisi bacak damarının yanı sıra kalp ve beyin damarlarını da korumayı hedefler. İlaçlar kendi kendine başlanmamalı veya bırakılmamalıdır.
Yapılandırılmış egzersiz
Klodikasyonda yapılandırılmış, mümkünse süpervizyonlu egzersiz temel bileşenlerdendir. Programda hasta gözetimde yürür, yakınmada dinlenir ve uygun olduğunda yeniden yürür. Cochrane derlemesinde süpervizyonlu egzersiz, ev temelli egzersiz veya yalnızca yürüme önerisine göre yürüme mesafesini artırabilmiştir.[7] Egzersiz plağı yok etmez ve tıbbi tedavinin yerini tutmaz.
Kalp hastalığı, ciddi nefes darlığı, denge bozukluğu veya açık yara varsa program öncesi tıbbi değerlendirme gerekir. CLTI’de açık yara veya belirgin doku kaybı varken standart klodikasyon egzersizi uygulanmaz.[1,7]
Revaskülarizasyon ne zaman düşünülür?
Endovasküler tedavi damar içinden balon, stent veya başka cihazlarla; baypas dar segmentin çevresinden yeni bir akım yolu oluşturularak yapılır.
Klodikasyonda işlem, tıbbi tedavi ve yapılandırılmış egzersize rağmen günlük yaşam kabul edilemez ölçüde sınırlıysa değerlendirilir.[1,2] CLTI’de yara, kangren veya iskemik istirahat ağrısı varsa revaskülarizasyon çoğu zaman gecikmeden konuşulur. Akut iskemide değerlendirme acildir.[1,2]
Anjiyoplasti, stent ve diğer cihazlar
Anjiyoplasti, daralmış bölgenin balonla genişletilmesidir. Bazen yalnız balon yeterlidir; damar duvarının geri kapanma eğilimi veya diseksiyon nedeniyle stent gerekebilir. Çıplak metal/nitinol stent, ilaç salan stent, ilaç kaplı balon, kaplı stent-greft ve aterektomi farklı sınıflardır; birbirinin yerine geçmez.[1,2,12]
Femoropopliteal damarlar diz hareketi nedeniyle özel mekanik yük taşır; diz altı damarlarda küçük çap ve uzun hastalık öne çıkar. Femoropopliteal bir cihaz çalışması aortoiliak veya infrapopliteal hastalık için otomatik tercih oluşturmaz. REAL PTX, femoropopliteal damarda ilaç salan stent ile ilaç kaplı balonu karşılaştırmıştır; diğer segmentlere genellenmez.[12] Aterektomi rutin değildir ve tüm lezyonlarda sert klinik sonuçları iyileştirdiği gösterilmiş bir evrensel adım değildir.[1,2]
İlaç kaplı (çoğunlukla paklitaksel) cihazlarla ilgili ölüm sinyali 2018’de tartışmaya açılmıştır; bu tarihsel kaygı “hiç olmadı” denerek kapatılmaz. 2020 SWEDEPAD ara analizi tüm nedenli ölümde fark göstermemiştir.[8] 2023 hasta düzeyi meta-analiz, femoropopliteal ilaç kaplı cihaz ile ölüm arasında ilişki bildirmemiştir.[9] 2025 SWEDEPAD 1 (CLTI) major ipsilateral ampütasyonu azaltmamış ve ölümde fark göstermemiştir.[10] SWEDEPAD 2 (klodikasyon) bir yıllık yaşam kalitesini iyileştirmemiş; toplam izlemde ölüm farkı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamış, beş yıllık ölüm insidansı kaplı cihaz kolunda daha yüksek izlenmiştir.[11] Bu nedenle ilaç kaplı cihaz her lezyonda tercih edilen seçenek değildir; seçim güncel kanıt, düzenleyici bilgi ve bireysel anatomiye göre yapılır.
Koroner ilaçlı balon veya koroner stent kanıtı bacak damarına taşınmaz.
Endovasküler tedavi mi, baypas mı?
Kararda damar bölgesi ve anatomik karmaşıklık, ayağa giden hedef damar, kireçlenme, uygun toplardamarın varlığı, kalp-akciğer ve böbrek hastalığı, kırılganlık ve hastanın hedefi (yürüme, yara iyileşmesi, uzuv koruma) birlikte incelenir.[1–4]
BEST-CLI, CLTI’de yeterli büyük safen veni olan kohortta (kohort 1) cerrahinin majör uzuv olayı veya ölüm bileşik sonucunu daha iyi etkilediğini; uygun ven bulunmayan kohortta (kohort 2) cerrahi ile endovasküler yaklaşım arasında anlamlı fark olmadığını göstermiştir.[3] BASIL-2, infrapopliteal (± daha proksimal) revaskülarizasyon gereken CLTI’de önce endovasküler tedavi stratejisinin ampütasyonsuz sağkalımı daha iyi olduğunu; farkın büyük ölçüde ölüm oranlarından kaynaklandığını bildirmiştir.[4] Bu iki çalışma aynı evren değildir ve “bir yöntem herkeste üstündür” sonucunu doğurmaz.
İşlem nasıl ilerler?
Aşağıdaki çerçeve operatör el kitabı değildir.
- Yakınma, nabız, yara, böbrek fonksiyonu, kanama riski, ilaçlar ve görüntüleme gözden geçirilir.
- Hedef yürüme kapasitesi, istirahat ağrısı, yara iyileşmesi veya akut akım kaybı olabilir.
- Çoğunlukla lokal anestezi ve gerektiğinde sakinleştirme uygulanır; kateter kasık veya başka uygun atardamardan ilerletilir.
- Kontrast ile darlık yeri ve uzunluğu görüntülenir.
- Balon, stent veya uygun başka bir cihaz kılavuz tel üzerinden uygulanır.
- Akım, damar hasarı ve pıhtı kontrol edilir; giriş yeri kapatılır ve izlenir.
Kontrast alerjisi, gebelik olasılığı, böbrek hastalığı ve kan sulandırıcılar ekibe bildirilmelidir. İlaçların kesilmesi yalnızca işlem ekibinin kararıdır. Koroner anjiyografi ayrı bir tanı-tedavi yoludur; bacak anjiyografisinin yerine geçmez.
Riskler
Olası komplikasyonlar arasında giriş yeri kanaması veya hematom, damar yırtılması, ani kapanma, embolizasyon, kontrast reaksiyonu, böbrek fonksiyonunda bozulma, stent içi pıhtı, restenoz, enfeksiyon, nadiren acil cerrahi, kalp krizi, inme ve ölüm bulunur.[1,2] Baypasta yara yeri sorunları, greft tıkanması ve daha uzun iyileşme söz konusu olabilir. Patensi yara iyileşmesi, uzuv kurtarma veya ampütasyonsuz sağkalım ile aynı şey değildir.[1,3,4,13]
İşlem sonrası antitrombotik tedavi
Amaç stent veya greft içinde pıhtıyı ve kalp-damar olaylarını azaltmaktır. Birçok hastada uzun süreli tek antiplatelet ilaç temel yaklaşımdır; işlem türü, başka kalp hastalığı ve kanama riskine göre kısa süreli iki antiplatelet veya başka strateji seçilebilir.[1,2]
Seçilmiş uygun hastalarda aspirin ile birlikte rivaroksaban 2,5 mg günde iki kez şeklindeki düşük damar dozu değerlendirilebilir. Bu doz tam doz antikoagülasyon değildir. VOYAGER PAD, revaskülarizasyon sonrası bu kombinasyonun bacak ve kalp-damar bileşik olaylarını azalttığını, kanamayı ise artırdığını göstermiştir.[5] COMPASS, stabil PAH/karotis aterosklerozunda aynı damar dozunun majör kalp-damar ve uzuv olaylarını azalttığını bildirmiştir; bu evren işlem sonrası VOYAGER evreni değildir ve karotis stentleme kararına aktarılmaz.[6] Doz ve süre kişiye göredir; bu yazı reçete değildir.
İyileşme, yürüme, ayak bakımı ve takip
Basit bir endovasküler işlemden sonra kısa gözlem yeterli olabilir; CLTI veya karmaşık anatomide izlem uzayabilir. Giriş yeri temiz tutulmalı, ilk günlerde ağır kaldırmadan kaçınılmalı, yürüme kademeli başlamalı, ilaçlar ve kontroller aksatılmamalıdır.
Ayaklar her gün renk değişikliği, su toplaması ve yara açısından bakılmalıdır. Çıplak ayak, dar ayakkabı ve doğrudan ısı kaynağı özellikle his kaybında risklidir. Küçük görünen yara bile PAH veya diyabette gecikmeden gösterilmelidir.[1,13] Takipte muayene, ABI/TBI veya duplex kullanılabilir. Restenoz veya başka segmentte ilerleme nedeniyle tekrar girişim gerekebilir; aynı işlemin tekrarı her zaman en uygun seçenek değildir.[1,2]
Acil belirtiler
Ani şiddetli bacak veya ayak ağrısı, ayağın soğuması veya solması, yeni uyuşma veya güçsüzlük, hareket ettirememe, giriş yerinden durmayan kanama, hızla büyüyen kasık şişliği, yara çevresinde ateş ve akıntı, yeni siyahlaşma, göğüs ağrısı veya bayılma planlı kontrol beklenmeden değerlendirilmelidir. Ani ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma ve güç kaybının birlikte görülmesi akut uzuv iskemisini düşündürür.[1,2]
Prof. Dr. Hakan Uçar bağlamı
Bu paket için doğrulanabilen kaynaklar arasında Prof. Dr. Hakan Uçar’a ait doğrulanmış bir periferik arter hastalığı, periferik stentleme, CLTI veya uzuv iskemisi sonucu yayını bulunmamaktadır. Bu nedenle kendisine PAH alanında belirli bir bilimsel yayın, yöntem veya başarı oranı atfedilmemektedir. Koroner, karotis veya TAVI yayınları PAD kanıtı olarak kullanılmaz.
Sık sorulan sorular
Hayır. PAH atardamarların daralması ve bacak dokularına kan akımının azalmasıyla ilgilidir. Varis ve toplardamar yetmezliği kanın kalbe dönüşündeki bozukluklardır. Belirtiler benzer görünebileceği için muayene gerekir.
Ani kan akımı kaybı sinir ve kas dokusunda saatler içinde kalıcı hasar oluşturabilir. Ani ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma veya güç kaybında acil değerlendirme gerekir.[1]
Tek bir süre vermek mümkün değildir. Damar bölgesi, lezyon uzunluğu, kireçlenme, diyabet, sigara, cihaz ve ilaç uyumu patensiyi etkiler. Düzenli takip, yeniden daralmanın erken fark edilmesine yardımcı olur.
Çoğu hastada, sağlık ekibinin önerdiği zamanda ve kademeli biçimde yürümek önemlidir. Açık yara, enfeksiyon, akut iskemi veya işlem sonrası özel kısıtlama varsa program farklı planlanır.[7]
Hayır. Akımın artması yara iyileşmesine katkı sağlayabilir; enfeksiyon, basınç, diyabet ve yara derinliği de önemlidir. Patensi, yara iyileşmesiyle eş anlamlı değildir.[13]
PAH, diyabet veya his kaybı bulunan bir kişide küçük yara bile önemlidir. Kızarıklık, akıntı, kötü koku, siyahlaşma veya iyileşmeme varsa gecikmeden değerlendirilmelidir.[13]
Literatür
Kaynakça
Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP, ve ark. 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease. Circulation. 2024;149:e1313–e1410. DOI: 10.1161/CIR.0000000000001251
Mazzolai L, Teixidó-Turà G, Lanzi S, ve ark. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. European Heart Journal. 2024;45:3538–3700. DOI: 10.1093/eurheartj/ehae179
Farber A, Menard MT, Conte MS, ve ark. Surgery or Endovascular Therapy for Chronic Limb-Threatening Ischemia. New England Journal of Medicine. 2022;387:2305–2316. DOI: 10.1056/NEJMoa2207899
Bradbury AW, Moakes CA, Popplewell M, ve ark. A vein bypass first versus a best endovascular treatment first revascularisation strategy for patients with chronic limb threatening ischaemia (BASIL-2). The Lancet. 2023;401:1798–1809. DOI: 10.1016/S0140-6736(23)00462-2
Bonaca MP, Bauersachs R, Anand SS, ve ark. Rivaroxaban in Peripheral Artery Disease after Revascularization. New England Journal of Medicine. 2020;382:1994–2004. DOI: 10.1056/NEJMoa2000052
Anand SS, Bosch J, Eikelboom JW, ve ark. Rivaroxaban with or without aspirin in patients with stable peripheral or carotid artery disease. The Lancet. 2018;391:219–229. DOI: 10.1016/S0140-6736(17)32409-1
Hageman D, Fokkenrood HJP, Gommans LNM, van den Houten MML, Teijink JAW. Supervised exercise therapy versus home-based exercise therapy versus walking advice for intermittent claudication. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018;(4):CD005263. DOI: 10.1002/14651858.CD005263.pub4
Nordanstig J, James S, Andersson M, ve ark. Mortality with Paclitaxel-Coated Devices in Peripheral Artery Disease. New England Journal of Medicine. 2020;383:2538–2546. DOI: 10.1056/NEJMoa2005206
Parikh SA, Schneider PA, Mullin CM, ve ark. Mortality in randomised controlled trials using paclitaxel-coated devices for femoropopliteal interventional procedures: an updated patient-level meta-analysis. The Lancet. 2023;402:1848–1856. DOI: 10.1016/S0140-6736(23)02189-X
Falkenberg M, James S, Andersson M, ve ark. Paclitaxel-coated versus uncoated devices for infrainguinal endovascular revascularisation in chronic limb-threatening ischaemia (SWEDEPAD 1). The Lancet. 2025;406:1103–1114. DOI: 10.1016/S0140-6736(25)01585-5
Nordanstig J, James S, Andersson M, ve ark. Paclitaxel-coated versus uncoated devices for infrainguinal endovascular revascularisation in patients with intermittent claudication (SWEDEPAD 2). The Lancet. 2025;406:1115–1127. DOI: 10.1016/S0140-6736(25)01584-3
Bausback Y, Wittig T, Schmidt A, ve ark. Drug-Eluting Stent Versus Drug-Coated Balloon Revascularization in Patients With Femoropopliteal Arterial Disease (REAL PTX). Journal of the American College of Cardiology. 2019;73:667–679. DOI: 10.1016/j.jacc.2018.11.039
Zhan LX, Branco BC, Armstrong DG, Mills JL. The Society for Vascular Surgery lower extremity threatened limb classification system based on Wound, Ischemia, and foot Infection (WIfI) correlates with risk of major amputation and time to wound healing. Journal of Vascular Surgery. 2015;61:939–944. DOI: 10.1016/j.jvs.2014.11.045
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; tanı veya kişiye özel tedavi önerisi yerine geçmez. Acil durumda 112’ye başvurunuz.
Devam
